مقدمه
بنر چاپ شده، نصب شده، قشنگ هم هست. مشتری گوشی را بالا می‌آورد، چند ثانیه نگه می‌دارد، و هیچ اتفاقی نمی‌افتد. بعد شانه بالا می‌اندازد و رد می‌شود.
بدترین بخش ماجرا این است که شما هیچ‌وقت خبردار نمی‌شوید. کسی زنگ نمی‌زند بگوید کدتان کار نمی‌کند. فقط عددها پایین می‌مانند و شما فکر می‌کنید مخاطب علاقه نداشته.
تقریبا همیشه، دلیلش یکی از دوازده چیزی است که در ادامه می‌آید؛ و تقریبا همه‌شان پیش از چاپ قابل پیشگیری‌اند.
دوازده دلیل اسکن نشدن
۱. کد برای فاصله‌ای که از آن اسکن می‌شود کوچک است
شایع‌ترین دلیل، و ساده‌ترین برای پیشگیری. قاعده‌ی عملی: ضلع کد دست‌کم یک‌دهم فاصله‌ای باشد که از آن اسکن می‌شود. از دو متری یعنی بیست سانتی‌متر، از پنج متری یعنی پنجاه سانتی‌متر. روی نمایش‌گر که خودش نور می‌دهد می‌شود تا یک‌دوازدهم هم کمش کرد، ولی نه کمتر.
کشکل کجاست؟ از نزدیک اسکن می‌شود، از فاصله‌ی واقعی نه. اگر این ابعاد در طرح جا نمی‌شود، کد را حذف کنید و یک آدرس کوتاه بنویسید؛ کد کوچکِ اسکن‌نشدنی بدتر از نبودن کد است.
۲. حاشیه خالی دور کد خورده شده
دوربین برای پیدا کردن کد به یک قاب خالی دور آن نیاز دارد: دست‌کم چهار ماژول (چهار مربع کوچک) فضای یک‌دست. روی طرح‌های شلوغ وسوسه می‌شوید متن، کادر یا تصویر را به کد بچسبانید. همین کار به‌تنهایی کد سالم را از کار می‌اندازد.
۳. لوگوی وسط کد بزرگ است
لوگوی وسط کد زیباست و تا جایی هم مشکلی ندارد، چون خود استاندارد QR مقداری خرابی را تحمل می‌کند. ولی این تحمل حد دارد. اگر لوگو بیشتر از حدود ده درصد مساحت کد را بپوشاند و سطح تصحیح خطا هم بالا نباشد، کد می‌شکند. و اگر کد قرار است کپی یا اسکن شود، لوگو را کلا بردارید.
۴. سطح تصحیح خطا پایین است
کد QR چهار سطح تصحیح خطا دارد: L، M، Q و H. سطح بالاتر یعنی کد خرابی بیشتری را تحمل می‌کند، به قیمت ماژول‌های ریزتر. بیشتر ابزارها پیش‌فرض را روی L یا M می‌گذارند، که برای یک فایل دیجیتال تمیز کافی است و برای دنیای واقعی نه.
قاعده‌ی ساده: چاپ تمیز روی کاغذ خوب M؛ کاغذ روزنامه، پارچه، سطح براق یا هر جایی که کد ممکن است کپی یا خم شود Q؛ و برای کدهای خیلی کوچک H.
۵. کد معکوس است
کد روشن روی زمینه تیره خوانا نیست. در تئوری بیشتر دوربین‌های امروزی می‌خوانندش، اما در عمل اولین چیزی است که با کمترین افت کیفیت از کار می‌افتد، مثلا روی کاغذ جاذب، روی پارچه‌ی شسته‌شده، زیر بازتاب نور. همیشه کد تیره باید روی زمینه‌ی روشن باشد. اگر طرح تیره است، یک پلاک روشن زیر کد بگذارید.
۶. کنتراست کافی نیست
کد قهوه‌ای روی زمینه‌ی کرم، یا سرمه‌ای روی خاکستری تیره، در فایل قشنگ است و روی چاپ خوانده نمی‌شود. دوربین به تفاوت روشنایی نیاز دارد، نه تفاوت رنگ. اگر مجبورید رنگی کار کنید، تیره‌ترین رنگ برند را روی روشن‌ترین رنگ زمینه بگذارید و حتما تست بگیرید.
۷. کد را چهاررنگ ساخته‌اید، نه مشکی تک‌رنگ
در چاپ، چهار رنگ دقیقا روی هم نمی‌نشینند و کمی جابه‌جایی طبیعی است؛ مخصوصا روی کاغذ روزنامه و چاپ‌های ارزان بیشتر. کدی که از ترکیب چهار رنگ ساخته شده، لبه‌هایش رنگی و محو می‌شود. کد را فقط با مشکی تک‌رنگ بسازید.
۸. کاغذ جاذب است و مرکب پخش شده
روی کاغذ روزنامه و کاغذهای بدون روکش، مرکب کمی در الیاف پخش می‌شود. یعنی ماژول‌های تیره کمی بزرگ‌تر و لبه‌ها کمی نرم‌تر از چیزی درمی‌آیند که در فایل دیدید. این موضوع روی کد بزرگ بی‌اثر است و روی کد کوچک کشنده. راه‌حل: اندازه را بالا ببرید و سطح تصحیح خطا را روی M یا Q بگذارید.
۹. سطح براق است و بازتاب می‌دهد
روی بسته‌بندی سلفون‌کشیده، شیشه، نمایش‌گر براق یا لیبل براق، نور سقف درست روی کد می‌افتد و همان بخش از کد برای دوربین سفید می‌شود. راه‌حل: روکش مات به‌جای براق، یا جابه‌جا کردن کد به ناحیه‌ای که بازتاب کمتری دارد و معمولا پایین‌تر است.
۱۰. کد روی تا، درز، چین یا لبه‌ی برش افتاده
روی روزنامه و بروشور، خط تا؛ روی لباس، درز و چین؛ روی بسته‌بندی، لبه‌ی جعبه جای مناسبی برای کد نیست. کد خمیده یا شکسته دیگر یک سطح صاف نیست و دوربین نمی‌تواند شبکه‌اش را بازسازی کند. جای کد را دست‌کم یک سانتی‌متر از لبه‌ی برش فاصله بدهید، چون برش چاپ انبوه چند میلی‌متر جابه‌جا می‌شود.
۱۱. کد بالاتر از دسترس نصب شده
روی بنر و استند، کد تا حدود دو و نیم متری قابل اسکن است. بالاتر از آن، مخاطب باید دوربین را با زاویه بگیرد و کد در تصویر کج می‌شود. کد بالای سه متر عملا تزئینی است، نه ابزار.
۱۲. کد به‌اندازه کافی روی صفحه نمی‌ماند
مخصوص نمایش‌گر و ویدئو: از لحظه‌ای که مخاطب کد را می‌بیند تا لحظه‌ای که اسکن تمام می‌شود حدود هشت ثانیه طول می‌کشد: دیدن و تصمیم‌گرفتن، درآوردن گوشی، باز کردن دوربین، گرفتن. کدی که پنج ثانیه روی صفحه است، عملا برای کسی قابل اسکن نیست.
و یک نکته‌ی مرتبط که خیلی‌ها را سردرگم می‌کند: هیچ‌کس نمی‌تواند کدی را که روی صفحه‌ی گوشی خودش باز شده با همان گوشی اسکن کند. اگر مخاطب اصلی شما ویدئو را روی موبایل می‌بیند، کنار کد لینک را هم بنویسید.
تشخیص سریع
از روی نشانه، محتمل‌ترین دلیل را پیدا کنید:
از نزدیک اسکن می‌شود، از فاصله واقعی نه: کد کوچک است.
در فایل دیجیتال اسکن می‌شود، روی چاپ نه: پخش‌شدن مرکب یا چهاررنگ بودن.
با یک گوشی اسکن می‌شود، با گوشی دیگر نه: سطح تصحیح خطا یا کنتراست مرزی است.
هیچ گوشی‌ای نمی‌خواند، حتی از نزدیک: حاشیه، لوگوی بزرگ یا کد معکوس.
بیرون اسکن می‌شود، زیر نور مغازه نه: بازتاب روی سطح براق.
گاهی اسکن می‌شود، گاهی نه: کد روی تا، چین یا سطح ناصاف است.
کسی اسکن نمی‌کند ولی کد سالم است: زمان نمایش کم است یا دعوت ندارد.
یک حالت که اسکن می‌شود، ولی باز هم شکست است
تا اینجا درباره‌ی کدی حرف زدیم که خوانده نمی‌شود. ولی رایج‌ترین شکست واقعی در ایران چیز دیگری است: کد به‌خوبی اسکن می‌شود و مخاطب به صفحه‌ای می‌رسد که دیگر وجود ندارد.
سایت بازطراحی شده و آدرس صفحه عوض شده. کمپین تمام شده و صفحه‌اش برداشته شده. شماره عوض شده. سرویسی که لینک را کوتاه کرده بود از دسترس خارج شده. در همه‌ی این‌ها کد سالم است و تجربه‌ی مخاطب خراب می‌شود و بدتر از اسکن‌نشدن است، چون مخاطب زحمتش را کشیده و به بن‌بست خورده.
این تنها مورد در این فهرست است که با طراحی و چاپ درست حل نمی‌شود. راهش این است که کد از اول پویا باشد: کدی که بعد از چاپ هم می‌شود مقصدش را عوض کرد. آن‌وقت وقتی آدرس عوض شد، به‌جای چاپ دوباره هزار بسته، یک فیلد را در پنل عوض می‌کنید.
چک‌لیست پیش از فرستادن فایل به چاپ‌خانه
• کد را با همان اندازه واقعی روی یک پرینتر معمولی چاپ کنید، نه لیزری باکیفیت.
• از همان فاصله‌ای که مخاطب واقعی می‌ایستد اسکن کنید، نه از ده سانتی‌متری.
• با دست‌کم سه گوشی مختلف تست کنید، از جمله یک گوشی قدیمی.
• یک بار زیر نور کم و یک بار زیر نور مستقیم امتحان کنید.
• اگر سند کپی می‌شود: یک کپی بگیرید، از روی کپی عکس بگیرید و آن را اسکن کنید.
• اگر روی پارچه است: نمونه را پنج بار بشویید و دوباره اسکن کنید.
• مطمئن شوید کد مشکی تک‌رنگ است و حاشیه خالی‌اش از بین نرفته.
• آخرین کار: خود لینک مقصد را در مرورگر باز کنید و ببینید صفحه واقعا بالا می‌آید؟