فرض کنید اندازه کد را درست حساب کرده‌اید، سطح تصحیح خطا را هم درست گذاشته‌اید، و فایل را برداری تحویل داده‌اید. کد باز هم اسکن نمی‌شود.
در نیمی از این موارد، مشکل خود کد نیست؛ جای قرارگیری‌اش است. کدی که روی خط تا افتاده، کدی که موقع برش نصف شده، کدی که زیر انگشت کسی است که بروشور را گرفته، و کدی که روی شیشه درست جایی نشسته که ساختمان روبه‌رو در آن منعکس می‌شود.
این مطلب پنج محل را معرفی می‌کند که کد نباید آنجا باشد، یک قاعده برای پیداکردن جای درست، و جدولی که برای هر سطح می‌گوید کجا جای مناسب قرارگیری کد است.
پنج جایی که کد نباید باشد
۱. نزدیک لبه
شایع‌ترین و پرهزینه‌ترین اشتباه. دستگاه برش چاپخانه دقت مطلق ندارد و معمولا یک تا سه میلی‌متر جابه‌جایی طبیعی است. کدی که دو میلی‌متر با لبه فاصله دارد، در بخشی از تیراژ بریده درمی‌آید — و بدتر اینکه در نمونه اولی که به شما نشان می‌دهند، سالم است.
قاعده: دست‌کم به اندازهٔ یک‌سوم ضلع کد از لبه نهایی فاصله بدهید، و در فایل، کد را کاملا داخل محدوده امن بگذارید.
در فایل‌های دیجیتال هم همین است، چون تصویر در پیش‌نمایش شبکه‌های اجتماعی و در اسکرین‌شات برش می‌خورد.
۲. روی خط تا
در بروشور سه‌لت، کارت دعوت تاشو و هر چیزی که تا می‌خورد. خط تا کد را می‌شکند و کاغذ در همان خط با زمان موج‌دار می‌شود.
و یک حالت پنهان‌تر: کدی که کنار خط تا است ولی رویش نیست، بعد از چند بار باز و بسته شدن، در همان ناحیه خط می‌افتد.
۳. جایی که دست می‌پوشاند
این را فقط با در دست گرفتن کاغذ می‌شود فهمید، نه با نگاه‌کردن به فایل. آدم‌ها بروشور را از لبه پایین یا از گوشه می‌گیرند؛ کد را آنجا نگذارید.
روی بسته‌بندی هم همین است: ناحیه‌ای که دست موقع برداشتن محصول می‌گیرد، معمولا وسط بدنه است.
۴. جایی که بازتاب دارد
روی شیشه ویترین، روی سطح براق بسته‌بندی، روی صفحه نمایشگر، و روی هر چاپ روکش‌دار براق. دوربین گوشی به‌جای کد، انعکاس را می‌بیند.
این تنها موردی از این پنج‌تا است که در فایل اصلا دیده نمی‌شود و فقط در محل نصب معلوم می‌شود. برای همین هم بیشترین قربانی را می‌گیرد.
۵. خارج از ارتفاع دسترسی
برای هر چیزی که نصب می‌شود: ویترین، استند، پوستر، نمایشگر. کدی که بالای دو متر یا پایین نیم‌متر باشد، عملا وجود ندارد؛ کسی برای اسکن‌کردن نه بالا می‌پرد نه خم می‌شود.
محدوده امن: ۱۲۰ تا ۱۷۰ سانتی‌متر از زمین.
قاعده جای درست
به‌جای اینکه بپرسید «کجا قشنگ‌تر است؟»، بپرسید: چشم و دست مخاطب همین حالا کجاست؟
کد باید جایی باشد که نگاه به‌طور طبیعی به آن می‌رسد و دست به‌طور طبیعی می‌تواند گوشی را مقابلش بگیرد. این دو شرط معمولا یک جا را نشان می‌دهند:
• روی هر طرحی که خوانده می‌شود، کد بعد از جایی می‌آید که پیام تمام شده: پایین، همان‌جا که معمولا تماس و آدرس است.
• روی هر چیزی که در دست گرفته می‌شود، کد در نیمه بالایی است، چون پایین را دست می‌گیرد.
• روی هر چیزی که نصب می‌شود، کد هم‌تراز چشم است.
• روی هر چیزی که روی میز است، کد رو به کسی است که نشسته، نه رو به سقف.
و یک قاعده منفی که به اندازه همه این‌ها ارزش دارد: کد را وسط تصویر نگذارید. وسط، جای داده و پیام است. کد در گوشه، نشانه حرفه‌ای‌بودن طرح است، نه کم‌اهمیت‌بودن کد.
حاشیه سفید دور کد، و اینکه «خالی» یعنی چه
هر کد یک حاشیه خالی دور خودش لازم دارد؛ به اندازه چهار ماژول، یعنی حدود ده درصد ضلع کد. این حاشیه بخشی از خود کد است، نه فضای اضافی.
ولی «خالی» یعنی چه؟ سه چیز که خیلی‌ها فکر می‌کنند مشکلی ندارند و دارند:
• زمینه عکس‌دار. حتی اگر عکس روشن باشد، جزئیاتش مرز کد را به هم می‌ریزد.
• طیف رنگی (گرادیانت). در بخشی از کد کنتراست کافی است و در بخشی نه.
• کادر یا خط دور کد که چسبیده باشد. خط، خودش یک ماژول اضافی خوانده می‌شود.
ساده‌ترین راه‌حل: یک مستطیل تو‌پُر روشن پشت کد. این زشت نیست، استاندارد است و اگر به طرح نمی‌آید، باید گوشه دیگری را انتخاب کنید.
کنار کد چه بنویسیم؟
جای کد مهم است، ولی چیزی که کنارش نوشته می‌شود تعیین می‌کند کسی اسکنش کند یا نه.
«اسکن کنید» هیچ‌کس را متوقف نمی‌کند، چون چیزی وعده نمی‌دهد. به‌جایش بنویسید آن طرف چیست: «منو»، «موجودی و سایزها»، «نقشه سالن»، «قالب این جدول»، «رزرو نوبت».
و اگر روی سطحی است که ممکن است روی همان دستگاه دیده شود — فایل دیجیتال، اینفوگرافیک، اسلاید — کنار کد آدرس کوتاه را هم بنویسید. دلیلش را در صفحه کتاب الکترونیک توضیح داده‌ایم.
متن کنار کد را زیر کد بگذارید، نه بالایش؛ چشم اول کد را می‌بیند و بعد دنبال توضیحش می‌گردد.
جایگذاری برای هر سطح
تراکت: پایین، بالای ناحیه تماس؛ در لبه‌ها و گوشه پایین که دست می‌گیرد قرار نگیرد.
بروشور سه‌لت: وسط لت آخر؛ روی خط‌های تا قرار نگیرد.
کارت ویزیت: پشت کارت، یک گوشه؛ پشت لوگو یا وسط کارت قرار نگیرد.
بسته‌بندی: کنار بدنه یا زیر درب؛ روی ناحیه‌ای که دست می‌گیرد و درزهای تا قرار نگیرد.
برچسب محصول: پایین برچسب؛ نزدیک لبه برچسب و روی انحنای شدید قرار نگیرد.
بنر: پایین، در ارتفاع چشم؛ بالای بنر که از دسترس خارج است قرار نگیرد.
ویترین: گوشه شیشه، ۱۴۰ تا ۱۶۰ سانتی‌متر؛ وسط شیشه که بیشترین انعکاس را دارد قرار نگیرد.
میز کافه: روی استند، رو به کسی که نشسته؛ روی سطح میز که بشقاب رویش می‌آید قرار نگیرد.
لباس: سینه یا آستین؛ پشت و جاهایی که چین می‌خورد قرار نگیرد.
بلیت: سمت بدنه، جدا از کد ورود؛ کنار پرفراژ و خط پارگی قرار نگیرد.
ست اداری: پایین سربرگ، کنار اطلاعات تماس؛ در ناحیه امضا و مهر قرار نگیرد.
نمایشگر: گوشه پایین، ثابت در همه فریم‌ها؛ روی کدی که با انیمیشن حرکت می‌کند نباشد.
اینفوگرافیک: گوشه پایین، کنار نام؛ وسط تصویر و چسبیده به لبه قرار نگیرد.
کتاب الکترونیک: انتهای هر فصل، کنار لینک؛ وسط متن قرار نگیرد.
تست، قبل از اینکه دیر شود
جایگذاری تنها چیزی است که با نگاه‌کردن به فایل قابل بررسی نیست. سه تست که هر کدام کمتر از پنج دقیقه وقت می‌برد:
• تست دست: یک نمونه را در اندازه واقعی چاپ کنید و دست بگیرید. اگر انگشت‌تان روی کد افتاد، جایش غلط است.
• تست برش: خط برش نهایی را روی نمونه بکشید و ببینید کد چقدر فاصله دارد. اگر کمتر از یک‌سوم ضلع کد بود، جابه‌جایش کنید.
• تست محل: برای هر چیزی که نصب می‌شود، نمونه را همان‌جا بچسبانید و در سه ساعت مختلف روز از فاصله واقعی نگاه کنید. انعکاس فقط این‌طور معلوم می‌شود.
و قاعده کلی: کدی که با گوشی خودتان و در نور دفتر کار می‌کند، هنوز تست نشده.
سؤال‌های پرتکرار
کد را می‌شود روی عکس گذاشت؟
اگر حاشیه سفید تو‌پُر دورش باشد، بله. مستقیم روی عکس، نه. حتی اگر در پیش‌نمایش کار کند، در چاپ و در نور کم از کار می‌افتد.
چند تا کد در یک طرح بگذارم؟
یکی، مگر اینکه کدها کارهای واقعا متفاوتی بکنند و کنار هرکدام نوشته باشد کدام است. نمونه درستش بلیت است: یک کد ورود و یک کد اطلاعات.
کد را می‌شود چرخاند؟
از نظر فنی بله، خواننده‌ها کد چرخیده را می‌خوانند. ولی عملا نه: کد کج، به مخاطب علامت می‌دهد که «این یک عنصر تزئینی است» و احتمال اسکن‌شدنش کمتر می‌شود.
رنگ کد را می‌شود عوض کرد؟
تا جایی که تیره روی روشن بماند و کنتراست کافی باشد. معکوسش — روشن روی تیره — در بسیاری از گوشی‌ها خوانده نمی‌شود. در مطلب دلایل اسکن‌نشدن مفصل گفته‌ایم.
لوگو را وسط کد بگذارم؟
اگر سطح تصحیح خطا را بالا ببرید و لوگو از حدود ۲۵ درصد مساحت کد بیشتر نشود، معمولا کار می‌کند. ولی این ریسک را فقط وقتی بپذیرید که کد بزرگ باشد و بتوانید واقعا تست کنید.